پوسیدگی دندان؛ علت، مراحل و روش‌های اثبات‌شده پیشگیری
پوسیدگی چگونه شکل می‌گیرد، چه زمانی برگشت‌پذیر است، نقش فلوراید و فیشورسیلانت چیست و چه رژیمی ریسک را کم می‌کند.
پوسیدگی چگونه ایجاد میشود؟
پوسیدگی نتیجه فرآیندی پویا میان دمینرالیزاسیون و رمینرالیزاسیون مینا است. باکتری‌های پلاک، قندهای تخمیرپذیر را مصرف و اسید تولید می‌کنند؛ افت pH سطح دندان به زیر آستانه بحرانی، مواد معدنی مینا را حل می‌کند.
اگر دفعات مواجهه با قند زیاد باشد، بزاق فرصت خنثی‌سازی و بازسازی را پیدا نمیکند و ضایعه پیشرفت می‌کند. بنابراین «دفعات مصرف قند» از «مقدار کل قند» تعیین‌کننده‌تر است.
مراحل پوسیدگی و امکان بازگشت
مرحله لکه سفید (ضایعه اولیه مینایی) هنوز حفره ندارد و با فلورایدتراپی، کنترل رژیم و بهداشت دقیق قابل برگشت است. این مهم‌ترین پنجره درمانی محافظه‌کارانه است.
با پیشرفت ضایعه به عاج، حفره ایجاد میشود و نیاز به ترمیم دارد. رسیدن پوسیدگی به پالپ، درمان ریشه را ضروری می‌کند و در موارد تخریب گسترده، کشیدن دندان مطرح میشود.
فلوراید: مؤثرترین مداخله پیشگیرانه
مرورهای نظام‌مند کاکرین نشان داده‌اند خمیردندان فلورایددار به‌طور معناداری پوسیدگی را کاهش می‌دهد؛ غلظت حداقل ۱۰۰۰ ppm برای اثربخشی لازم است.
ورنی فلوراید در مطب برای کودکان و بزرگسالان پرخطر توصیه میشود. نکته عملی مهم: پس از مسواک، دهان را با آب فراوان نشویید و فقط خمیر اضافی را تف کنید تا فلوراید بیشتری روی مینا بماند.
فیشورسیلانت و مراقبت از دندان‌های آسیا
شیارهای عمیق سطح جونده مولرها، نقاط پرخطر پوسیدگی هستند. فیشورسیلانت با پوشاندن این شیارها، تجمع پلاک را کاهش می‌دهد و در کودکان اثربخشی آن به‌خوبی مستند شده است.
سیلانت‌ها نیازمند بازبینی دوره‌ای هستند؛ در صورت ساییدگی یا کنده شدن جزئی باید ترمیم شوند.
برنامه روزانه کاهش ریسک
مسواک دو بار در روز، تمیز کردن بیندندانی روزانه، محدود کردن دفعات میان‌وعده‌های قندی و نوشیدنی‌های اسیدی، نوشیدن آب پس از مصرف مواد قندی و استفاده از آدامس بدون قند حاوی زایلیتول پس از وعده‌ها.
افراد با خشکی دهان (به‌دلیل دارو یا بیماری) در گروه پرخطر قرار دارند و به برنامه پیشگیری شخصی‌سازی‌شده با فلوراید با غلظت بالاتر و ویزیت‌های نزدیک‌تر نیاز دارند.