عصبکشی دندان؛ کی لازم است، درد دارد یا نه؟
راهنمای علمی درمان ریشه: نشانه‌های نیاز به عصبکشی، مراحل درمان، میزان درد، نرخ موفقیت و مراقبت پس از درمان.
درمان ریشه چیست؟
درمان ریشه یا اندودانتیکس، برداشتن بافت پالپ ملتهب یا عفونی از داخل کانال دندان، ضدعفونی کانالها و پر کردن آن‌ها با ماده‌ای زیست‌سازگار است. هدف اصلی، حفظ دندان طبیعی در دهان به‌جای کشیدن آن است.
پالپ دندان شامل عصب و عروق خونی است. وقتی پوسیدگی عمیق، ترک یا ضربه باعث نفوذ باکتری به پالپ شود، التهاب برگشت‌ناپذیر یا نکروز رخ می‌دهد و بدون درمان، عفونت به استخوان اطراف ریشه گسترش می‌یابد.
نشانه‌هایی که می‌گویند دندان به عصبکشی نیاز دارد
شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از: درد خودبه‌خودی و ضربان‌دار که شب‌ها تشدید میشود، حساسیت طولانی به سرما یا گرما که پس از برداشتن محرک ادامه دارد، درد هنگام جویدن، تورم لثه یا صورت، و تغییر رنگ تیره دندان.
گاهی دندان بدون هیچ دردی نکروز میشود و تنها در رادیوگرافی، ضایعه اطراف ریشه دیده میشود. به همین دلیل معاینه دوره‌ای و رادیوگرافی، نقش کلیدی در تشخیص زودهنگام دارد.
مراحل درمان ریشه
۱) تشخیص با تست‌های حیات پالپ و رادیوگرافی (در موارد پیچیده CBCT). ۲) بیحسی موضعی و ایزوله کردن دندان با رابردم. ۳) دسترسی به اتاقک پالپ و تعیین طول کانال با اپکس‌لوکیتور. ۴) پاکسازی و شکل‌دهی کانالها با فایل‌های روتاری و شست‌وشو با هیپوکلریت سدیم.
۵) خشک کردن و پر کردن کانال با گوتاپرکا و سیلر. ۶) ترمیم نهایی تاج؛ در دندانهای خلفی معمولاً روکش توصیه میشود، زیرا دندان درمان‌ریشه‌شده شکننده‌تر است و روکش، احتمال شکست ساختاری را به‌طور معناداری کاهش می‌دهد.
آیا درمان ریشه دردناک است؟
با بیحسی مدرن، خودِ درمان معمولاً دردناک‌تر از یک ترمیم معمولی نیست. آنچه بیمار پیش از مراجعه تجربه می‌کند (درد پالپیت)، منبع اصلی رنج است و درمان ریشه آن را برطرف می‌کند.
پس از درمان، حساسیت خفیف هنگام جویدن تا چند روز طبیعی است و معمولاً با مسکن‌های غیراستروئیدی کنترل میشود. درد شدید و فزاینده، تورم یا تب نیاز به تماس فوری با درمانگر دارد.
نرخ موفقیت و طول عمر دندان درمان‌شده
مرورهای نظام‌مند، نرخ بقای دندانهای درمان‌ریشه‌شده را در بازه ۸ تا ۱۰ سال بالای ۸۵ تا ۹۵ درصد گزارش کرده‌اند؛ مشروط بر ترمیم تاجی مناسب و بهداشت دهان مطلوب.
مهم‌ترین عوامل شکست عبارت‌اند از: تأخیر در ترمیم نهایی، نشت میکروبی از ترمیم ناقص، کانال‌های درماننشده و شکست عمودی ریشه. در موارد شکست، درمان مجدد ریشه یا جراحی آپیکواکتومی پیش از تصمیم به کشیدن دندان بررسی میشود.
درمان ریشه یا کشیدن و ایمپلنت؟
قاعده کلی در دندانپزشکی مدرن، حفظ دندان طبیعی است؛ تا زمانی که ساختار تاج و ریشه قابل ترمیم و پریودنشیوم سالم باشد، درمان ریشه بر کشیدن ارجح است.
ایمپلنت جایگزین مناسبی است اما تنها زمانی مطرح میشود که دندان غیرقابل‌نگهداری باشد: شکست عمودی ریشه، پوسیدگی گسترده زیرلثه‌ای یا تحلیل شدید استخوان. تصمیم نهایی باید بر پایه معاینه، رادیوگرافی و ارزیابی هزینه–فایده بلندمدت گرفته شود.