غربالگری سرطان دهان: نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفت
عوامل خطر، ضایعات پیش‌سرطانی، روش معاینه غربالگری و اهمیت تشخیص زودهنگام در بقای بیماران.
چرا غربالگری اهمیت دارد؟
سرطان دهان از شایع‌ترین سرطان‌های ناحیه سر و گردن است و در مراحل اولیه اغلب بدون درد و کم‌علامت باقی می‌ماند. همین بی‌علامتی، تشخیص دیررس و کاهش بقا را رقم می‌زند.
معاینه دهانی توسط دندانپزشک، بخشی طبیعی از هر ویزیت دورهای است و تنها چند دقیقه طول می‌کشد. تشخیص در مراحل موضعی، پیش‌آگهی به‌مراتب بهتری نسبت به مراحل پیشرفته دارد.
عوامل خطر شناخته‌شده
دخانیات در تمام اشکال (سیگار، قلیان، پیپ، تنباکوی جویدنی)، مصرف الکل به‌ویژه همراه با دخانیات، عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) به‌خصوص نوع ۱۶، مواجهه طولانی با نور خورشید برای سرطان لب، و سن بالای ۴۰ سال.
عوامل تشدیدکننده دیگر: تحریک مزمن مخاط توسط پروتز نامناسب یا لبه تیز دندان، بهداشت ضعیف دهان و رژیم کم‌میوه و سبزی. ترک دخانیات، مؤثرترین اقدام کاهش خطر است.
نشانه‌هایی که باید جدی گرفت
زخم دهانی که بیش از دو هفته بهبود نیابد، لکه سفید (لکوپلاکیا) یا قرمز (اریتروپلاکیا) پایدار، توده یا سفتی در گونه، زبان یا گردن، خونریزی بی‌دلیل، بی‌حسی زبان یا لب، و درد یا اشکال مداوم در بلع یا حرکت زبان.
لق شدن ناگهانی دندان بدون علت پریودنتال روشن، یا پروتزی که ناگهان جا نمی‌افتد، نیز می‌تواند نشانه هشدار باشد. هیچ‌یک از این علائم به‌تنهایی تشخیص سرطان نیست، اما همگی نیازمند ارزیابی تخصصی‌اند.
معاینه غربالگری چگونه انجام میشود؟
معاینه شامل بازرسی بصری لب‌ها، مخاط گونه، زبان از همه سطوح، کف دهان، کام و لوزه‌ها و سپس لمس دوطرفه گردن برای بررسی غدد لنفاوی است.
در صورت مشاهده ضایعه مشکوک، پیگیری کوتاه‌مدت و در صورت پایداری، ارجاع برای بیوپسی انجام میشود. بیوپسی، استاندارد طلایی تشخیص است و روش‌های کمکی جایگزین آن نمی‌شوند.
پیشگیری عملی
ترک کامل دخانیات و محدود کردن الکل، واکسیناسیون HPV طبق برنامه ملی سلامت، استفاده از بالم لب با ضدآفتاب برای افراد با مواجهه بالای آفتاب، رژیم غنی از میوه و سبزی و معاینه دورهای هر ۶ تا ۱۲ ماه.
خودآزمایی ماهانه جلوی آینه با نور مناسب، مکمل مفیدی برای معاینه حرفه‌ای است و کمک می‌کند تغییرات جدید زودتر گزارش شوند.